اكاۋىنتىڭىزعا كىرىڭىز

پايدالانۋشى اتى *
قۇپيا ءسوز *
مەنى ەستە ساقتا

اككاۋنتى جاساۋ

جۇلدىزشامەن (*) بەلگىلەنگەن مىندەتتى ورىندار تولتىرىلۋ قاجەت.
اتى- ءجونى *
پايدالانۋشى اتى *
قۇپيا ءسوز *
قۇپيا ءسوزدى قايتالاڭىز *
Email *
Email پوشتانى قايتالاڭىز *
Captcha *
Reload Captcha

سايراگۇل ءىسى: قىتاي مەن قازاقستاننىڭ اراسىن اشا ما؟

By Тамыз 04, 2018 100 0

سايراگۇل ءىسى: قىتاي مەن قازاقستاننىڭ اراسىن اشا ما؟

بەيسەن احمەت ۇلى

سايراگۇل ءىسى قالاي شەشىلدى؟ الەمدىك ۇيىمداردىڭ ءرولى قانداي؟ ءسينوفوبيانىڭ ءورشۋى كىمگە كەرەك؟ قىتايداعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعداي قانداي؟ قىتاي قاۋىپتى مە؟
الماتى وبلىسىنىڭ پانفيلوۆ اۋداندىق سوتىندا قىتايلىق ەتنيكالىق قازاق سايراگۇل ساۋىتبايعا قاتىستى ۇكىم شىقتى. ول قازاقستان شەگاراسىن زاڭسىز كەسىپ وتكەنى ءۇشىن ايىپتالدى.

1 تامىزدا وتكەن سوت وتىرىسىنا شامامەن 70- تەن استام ادام كەلدى. The New York Times، The Wall Street Journal، The Washington Post، Agence France- Presse، فرانسۋزداردىڭ حالىقارالىق RFi راديوسى جانە ەلىمىزدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى سوت ءماجىلىسى زالىنان جاڭالىقتى جارىسا ءجاريالادى.

سۋديا دينارا قۇيقاباەۆا / فوتوس informburo. kz
سۋديا دينارا قۇيقاباەۆا سايراگۇلدى ايىپتى دەپ تانىپ، 6 ايلىق مەرزىمگە شارتتى تۇردە باس بوستاندىعىنان ايىردى. بىراق قازاقستاننان دەپورتاسيالاۋ تۇرىندەگى قوسىمشا جازانى تاعايىنداعان جوق. ايىپتالۋشى سوت زالىندا بوساتىلدى.

 

 

سايراگۇلدى جۇرت شاشۋ شاشىپ، باتىرعا لايىق قۇرمەتپەن قارسى الدى.

سايراگۇل ساۋىتباي 2018 جىلى 15 ساۋىردە "قىتاي مەن قازاقستان شەگاراسىن زاڭسىز جولمەن كەسىپ ءوتتى" دەگەن قىلمىسپەن قاماۋعا الىنعان بولاتىن.

سايراگۇل سوتىنىڭ حرونولوگياسى
ايىپتاۋشى پروكۋرور مەن ادۆوكاتتىڭ ءسوزى ءبىر جەردەن شىقتى
ارزىگۇل يمياروۆا، سايراگۇل ساۋىتباي ءىسى بويىنشا ايىپتاۋشى پروكۋرور: ء"ىس- ارەكەتىندە قىلمىستىق جازانى اۋىرلاتاتىن جاعدايلار بولماعاندىقتان، ونى قازاقستان قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 392- بابى 1 بولىگىنىڭ "مەملەكەتتىك شەكارانى زاڭسىز قاساقانا كەسىپ ءوتۋ" بابى بويىنشا كىنالى دەپ تانىپ، التى ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى، بىراق ونى شارتتى جازاعا اۋىستىرۋدى جانە التى اي پروباسيالىق باقىلاۋعا الۋ جازاسىن كەسۋدى جانە سوت زالىنان بوساتۋدى سۇرايمىن" دەدى.

مەملەكەتتىك ايىپتاۋشى ارزىگۋل يمرياەۆا / فوتو الماز تولەكتىكى
ودان كەيىن جارىس سوزگە شىققان سايراگۇل ساۋىتباي مەن ونىڭ ادۆوكاتى ابزال قۇسپان پروكۋرور سۇراعان جازامەن كەلىسەتىندەرىن مالىمدەدى.

سايراگۇل: "قىتايدا قۇقى تاپتالىپ، زاڭسىز سوتتالىپ جاتقانداردى كوردىم"
سوتتا سايراگۇل قىتايداعى "قايتا تاربيەلەۋ ورتالىعى" دەپ اتالاتىن لاگەردىڭ تۇرمە ەكەنىن قايتا- قايتا ەسكەرتتى. ءوزىنىڭ بالاباقشا مەڭگەرۋشىسى بولعانىن، كەيىن اتالمىش لاگەردە جۇمىس ىستەگەنىن ايتتى.

سايراگۇل سوتتا سويلەگەن سوزىندە:

– كۇيەۋىم مەن ەكى بالامنىڭ قازاقستان ازاماتتىعىن العانىن بەتىمە سالىق ەتىپ، "ەكى جۇرەك" دەپ ايىپتادى. تولقۇجاتىمدى تارتىپ الىپ، قازاقستانداعى بالالارىمدى كورۋىمدى شەكتەدى. تىپتەن، اتالمىش لاگەرگە جىبەرۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. ەگەر 4- 5 كۇن كەشىككەنىمدە، تۇرمەگە قامار ەدى. سونى بىلگەن سوڭ، ءوزىم جاقسى ارالاساتىن يان يۋن دەگەن قىتاي ءپوليسياسى مەن ءبىر ۇيعىر جىگىتكە 40 مىڭ يۋان اقشا بەرىپ "شەگارادان وتۋگە رۇقسات قاعازىن" ساتىپ الدىم. سول ارقىلى قىتاي شەگاراسىنان ءوتىپ، قازاقستاننىڭ اۋماعىنا كىردىم. قىتايعا قايتارىلسام، قۇپياسىن اشقان ادام رەتىندە قازىردىڭ وزىندە ء"ولىم جازاسىنا كەسىلەتىنىم" بەلگىلى، – دەدى.

سايراگۇل ساۋىتباي ۇلىمەن سويلەسىپ وتىر / فوتو الماز تولەكتىكى، informburo. kz
وسىدان بۇرىنعى سوت وتىرىسى كەزىندە سايراگۇل ءوزى ىستەگەن لاگەردە 2500- دەن استام قازاق ازاماتىنىڭ قاماۋدا وتىرعانىن حابارلاعان بولاتىن.

ابزال قۇسپان، ادۆوكات:

– بۇل جەردە ءبىر عانا قازاقتىڭ – سايراگۇلدىڭ تاعدىرى عانا ەمەس، قىتايداعى مىڭداعان قازاقتىڭ باسىنداعى جاعداي تارازىعا ءتۇسىپ تۇر دەپ ەسەپتەيمىن. اۋىر قىلمىسقا جاتپاسا دا، بۇل ءىس بويىنشا شەشىم شىعارۋ وتە قيىن. مەملەكەتتىك ايىپتاۋشى ۇسىنعان جازامەن كەلىسىپ، قىتايعا قايتارماۋدى سۇرايمىن.

ءبىز ءبىر عانا قازاقتى قۇتقاردىق. قالعانى ءۇشىن دە كۇرەسەمىز
گەرمانيانىڭ ميۋنحەن قالاسىنان حابارلاسقان قانداسىمىز، قوعام قايراتكەرى، قۇقىق قورعاۋشى ءومىرحان التىن سوت شەشىمىنە قاناعاتتانعانىن ءبىلدىرىپ، قۋانىشتى سالەمىن جەتكىزدى:

– سايراگۇل سوتى – قىتايداعى قازاق سىندى از حالىقتارعا قىسىم جاسالىپ جاتقاندىعىنىڭ دالەلى. وسى سوت بارىسىندا الەمدىك قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى، گەرمانيانىڭ قۇقىق قورعاۋ ۇيىمى پرەزيدەنتكە، باس پروكۋراتۋراعا حات جولدادى. بۇۇ جانىنداعى بوسقىندار ءىسى جونىندەگى كوميتەت ماماندارى دا ۇنەمى حابارلاسىپ، الاڭداتۋشىلىق ءبىلدىردى. سايراگۇلدىڭ تاعدىرىن باستان كەشىپ جاتقان مىڭداعان قازاق پەن باسقا دا از ساندى ۇلتتاردىڭ وكىلدەرىنىڭ قازىرگى جاعدايىن ەل وسى سايراگۇل ارقىلى ءبىلدى، ءتۇسىندى. بۇل قىتايدىڭ جالپىعا بىردەي ادام قۇقىقتارىن قالاي تاپتاپ جاتقاندارىن كورسەتەدى. سوندىقتان كۇرەس ارى قاراي جالعاسا بەرەدى".

قازاقستان تاريحىنداعى ەڭ ۇلكەن حالىقارالىق سوت قازاقشا وتتى
سايراگۇل ساۋىتبايدىڭ ءىسى تۋرالى Human Rights Watch (HRW) قۇقىق قورعاۋ ۇيىمى قازاقستان بيلىگىنە "سايراگۇلدى قىتايعا قايتارماۋدى" تالاپ ەتىپ، مالىمدەمە جاساعان بولاتىن. وندا قىتايعا قايتارىلسا، سايراگۇلدىڭ ء"ولىتىرىل كەتۋى" مۇمكىن ەكەنىن دايەك ەتكەن.

 

 

ونىڭ ۇستىنە ەۋروپا وداعىنداعى ءبىر توپ قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى "سايراگۇل ماسەلەسىن" كوتەرىپ، قازاقستان پرەزيدەنتى مەن باس پروكۋراتۋراعا حات جولداعانى بەلگىلى.

سايراگۇل ساۋىتباي قولداۋ بىلدىرگەن قازاقستاندىقتارعا راقمەتىن ايتتى / فوتو الماز تولەكتىكى، informburo. kz
سوتقا كەلگەن كوپتەگەن ادامداردىڭ كوزىنەن قۋانىش جاسىن كوردىك. تىپتەن، ساقشىلاردىڭ دا. . .

سوتقا جۇزدەگەن ادام كەلدى / فوتو الماز تولەكتىكى، informburo. kz
قىدىرالى وراز، قوعام بەلسەندىسى:

– سايراگۇل سوتى قازاقستاننىڭ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى الەم الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداعىنىن ءبىلدىردى. سايراگۇل بۇكىل الەمنىڭ الدىندا قىتايدىڭ جاسىرىن جاساپ وتىرعان سۇمدىقتارىن اشكەرەلەپ ايتىپ، دالەلدەپ شىقتى. اتا جۇرتى قازاقستان سىندى تاۋەلسىز، دەموكراتيالى ەل بولعاندىقتان عانا سايراگۇل امان قالىپ وتىر، – دەيدى.

باۋىر ەتى بالاسىن كورۋ ءۇشىن تاۋەكەلگە بارعان انانىڭ ارەكەتى – قىتاي ءۇشىن دە، قازاقستان ءۇشىن دە "شەكارا بۇزعان" قىلمىس ەكەنى ايقىن. الايدا ول نەگە قاشتى، باسىنا نە كۇن تۋدى دەگەن سۇراق ەستىگەن جاننىڭ كوڭىلىندە.

قىتايعا جيىركەنىشپەن قارايتىن ادامدار كوبەيىپ كەتتى
قازىر حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى قىتايداعى ادامدىق قۇقىقتىڭ تاپتالۋى ماسەلەسىن ءجيى كوتەرەتىن بولدى. جۇزدەگەن اقپارات قۇرالدارى ءتۇرلى دالەل- فاكتىلەردى جارىسا ءجاريالاپ، قىسىم كورىپ وتىرعان قازاق، ۇيعىر، تيبەت، دۇڭعان، موڭعول قاتارلى از ساندى ۇلتتاردىڭ ماسەلەسىن كوتەرىپ جاتىر.

مىسالى، قازاقستان ازاماتتىعىن العان مىڭداعان قازاق قىتايدا جازىقسىز سوتتالىپ، قۇقىقتارى تاپتالىپ جاتقان تۋىستارىنا اراشا سۇراپ، ءتۇرلى مەملەكەتتىك قۇزىرلى مەكەمەلەرگە، قىتايدىڭ قازاقستانداعى ەلشىسىنە، حالىقارالىق ۇيىمدارعا ارىز- شاعىمدارىن ءتۇسىرىپ، ۆيدەو مالىمدەمەلەرىن جىبەرگەندەرى ءمالىم.

قىتاي ءتىلىنىڭ مامانى سايراگۇل ساۋىتباي 2002 جىلدان قىتاي كومپارتياسىنىڭ مۇشەسى، بالاباقشادا ديرەكتور بولىپ جۇمىس ىستەگەن. تۇرمىستا، ەكى بالاسى بار.

سايراگۇلدىڭ جۇبايى مەن بالالارى / الماز تولەكتىكى، informburo. kz
ۆъەتنام، ءۇندىستان، فيليپپين قاتارلى ەلدەردە قىتايعا قارسى ەرەۋىلدەردىڭ جيىلگەنى الەم حالقىنىڭ قىتايعا دەگەن كوڭىل- كۇيىن قالىپتاستىرا باستادى.

قازىر حالىق اراسىندا قىتاي تۋرالى جيركەنىشپەن قارايتىن ادامدار كوبەيىپ بارادى. بۇل ءسينوفوبيانىڭ كۇشەيگەنىن كورسەتەدى.

سايراگۇلدىڭ سوتى قىتايداعى قازاققا قىسىم جاسالىپ وتىرعانىنا قازاقستاندىق بيلىكتىڭ كوز جۇما قارامايتىنىن بىلدىرەدى.

سايراگۇلدىڭ سوت شەشىمىنە قۋانعان ءساتى / فوتو الماز تولەكتىكى، informburo. kz
ال افريكا ەلدەرىندە دە قىتايعا قارسى اۋەن كۇشەيىپ كەلەدى. ونداعى قىتاي بيزنەسمەندەرىنىڭ جەرگىلىكتى بيلىكپەن استاسىپ، ەكولوگيانى ءبۇلدىرۋى، حالىقتى قۇلدىقتا ۇستاعىسى كەلۋى جۇرتتىڭ اشۋىنا ءتيدى. بۇل دا الەم حالقىنىڭ قىتاي تۋرالى كوزقاراستارىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتتى.

قىتايداعى قازاق ماسەلەسى قىتايدىڭ قازاقستانداعى بەدەلىن ءتۇسىردى ءارى سەنىمدى جوعالتتى.

سايراگۇل ەندى بوسقىن مارتەبەسىن كۇتەدى
ەندى سايراگۇل ساۋىتباي قازاقستان بيلىگىنىڭ بوسقىن مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى شەشىمىن كۇتەدى.

سايراگۇل ساۋىتباي سوت زالىندا / فوتو الماز تولەكتىكى، informburo. kz
– قازىرگى ۋاقىتتا بىزدە پانا ىزدەۋشى ازاماتتىڭ مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى كۋالىك بار. اتالعان شەشىم 27 شىلدەدە قابىلداندى. زاڭعا سايكەس، ءۇش اي ىشىندە بوسقىندار مارتەبەسىن بەرۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. بۇنى بۇۇ جوعارعى كوميسساريات باقىلايدى، – دەدى سايراگۇل ساۋىتبايدىڭ ادۆوكاتى ابزال قۇسپان.

قىتايدا ءدىني بوستاندىقتىڭ شەكتەلگەنى دە ءجيى ايتىلادى
2018 جىلعى 26 شىلدەدە اقش- تا ءدىني سەنىم بوستاندىعىن ناسيحاتتاۋ جونىندەگى ءبىرىنشى مينيسترلىك دارەجەلى كونفەرەنسياسى ءوتتى. جينالىستا ءسوز سويلەگەن اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى م. پومپەو قىتايداعى ءدىني شەكتەۋلەردىڭ كۇشەيىپ، دىنگە سەنۋشىلەردىڭ اۋىر قۋعىنعا ۇشىراپ جاتقانىن ايتقان. ولاردىڭ ىشىندە ەتنيكالىق ۇيعىر، تيبەت، حريستانداردان تىس قىتايداعى قازاقتار دا اتالعان.

اقش ۆيسە- پرەزيدەنتى مايكل پەنس باسقارىپ، اشقان شاراعا قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ باردى. ءىس- شاراعا الەمنىڭ 80 ەلىنەن كەلگەن سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى، سونداي- اق 170- تەن استام ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى جانە جۇزدەن استام ءدىن جەتەكشىلەرى قاتىستى.

مايكل پەنس ءوز سوزىندە ءدىني ەركىندىكتى قامتاماسىز ەتۋ – پرەزيدەنت دونالد ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ، سونداي- اق اقش- تىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەندىگىن مالىمدەدى. وسىعان بايلانىستى دۇنيە جۇزىندەگى ءدىني بىرلەستىكتەر، ازشىلىقتار مەن ءدىندار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدا اقش حالىقارالىق قوعامداستىققا جاردەمدەسىپ جانە قولعابىس كورسەتۋدى جالعاستىرۋعا نيەتتى.

قىتايداعى مۇسىلماندار مەن باسقا دا ءدىني توپتارعا سەنەتىندەردىڭ قۋدالانىپ جاتقانىن بۇل ەلدەن ورالعان قانداستارىمىز دا ءجيى ايتىپ كەلەدى.

قىتايدان نەگە قورقامىز؟
قىتايدىڭ ەڭ ۇلكەن كۇشى – ءبىر جارىم ميلليارد حالقى مەن ولاردىڭ نان تاۋىپ جەۋ ءۇشىن جانتالاسقان ولەرمەن تىرلىگى. ال بايلارى قارجىسىن كەز كەلگەن ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا قۇيىپ، بايلىعىن ەسەلەۋدى جانە ءوزى مەن ۇرپاعىنا مول داۋلەت پەن جاقسى ءومىر قالدىرۋدى ارماندايدى. سول ءۇشىن ايانبايدى.

ال قازاق سەكىلدى كەڭ دە باي ەلدە تىنىش ءومىر سۇرگەن حالىقتىڭ ونداي ولەرمەندەرگە قارسى تۇرۋى قيىن. سول ءۇشىن ساقتىق شارالارىن كۇشەيتۋدى ويلاستىرۋ كەرەك دەيتىندەر بارىنشا كوبەيدى.

قوعام بەلسەندىسى سەرىكجان ءبىلاش:

– قىتاي اقشاسىمەن- اق بايلىق كوزدەرمەن ادامدارىمىزدى ساتىپ الىپ جاتىر. بۇل – "سينگاپۋر سيندرومىنا" اكەلەتىن قاتەلىك. سوندىقتان قىتايدان ينۆەستيسيا تارتۋدا بارىنشا ابايلاۋ كەرەك! – دەپ دابىل قاقتى.

قىتايدىڭ اقشاسى مەن ادامىنان قورقۋ كەرەك
ال، ساياساتكەر مۇقتار تايجان ءوز پاراقشاسىندا: "قىتاي قاۋىپتى ەل ەمەس" دەگەن ءسوزدى ەشقاشان ايتقان ەمەسپىن. كەرىسىنشە، ەكونوميست رەتىندە بىرنەشە جىل بۇرىن قىتاي ەكونوميكامىزدىڭ قاي سالاسىنا قالاي كىرگەنىن زەرتتەدىم. قىتاي اگرەسسيۆتى (اسكەري ماعىناسىندا) ەل ەمەس" دەپ ايتقانمىن.

ول راس. سەبەبى سوڭعى 40 جىلدا قىتاي كۇشپەن (قارۋمەن) كورشىلەردى جاۋلاپ العان جوق. رەسەي سەكىلدى بىرەۋدىڭ جەرىنە تانكىمەن كىرمەيدى. قىتاي ەكونوميكالىق، قارجىلاي ادىستەردى قولدانادى. ءبىر ەلدىڭ بيلىگى ساتقىن، جەمقور بولسا، سول ەل ۇلتتىق مۇددەلەرىنەن ايىرىلىپ قالادى.

قىتاي وزگە ەلدىڭ شەنەۋنىكتەرىن ساتىپ الۋعا دايىن. ال ەلدىڭ بيلىگى دەموكراتيالىق، تازا بولسا، اقش، ەۆروپا، ءجاپونيا ءتىپتى كىشكەنتاي موڭعوليا (2 ملن عانا ادامى بار) سياقتى قىتايمەن ارادا ادال بيزنەسكە نەگىزدەلگەن قارىم- قاتىناستى ورناتۋعا بولادى. .

مەنىڭ ويىمشا، بۇگىنگى قازاقستاننىڭ بيلىگى پارا الىپ، ۇلتتىق مۇددەنى ساتىپ جىبەرۋگە دايىن. ويتكەنى، بيلىكتە جەمقورلىققا ابدەن باتىپ كەتكەن شەنەۋنىكتەر كوپ. سوندىقتان قىتايدىڭ قازاقستاندا جاساپ جاتقان بارلىق بيزنەس جوبالارىنا، بەرگەن نەسيەلەرىنە اشىق، قوعامدىق باقىلاۋ اۋاداي قاجەت" دەپ جازدى.

قازاقستان – قىتايدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدى ءارى سەنىمدى كورشىسى ەدى
ولاي دەۋگە نەگىز بار. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العالى 27 جىلدان بەرى ەكى ەل دوستىعى سىننان ءوتتى. قازاقتىڭ مول مۇناي شيكزاتى مەن گازى قىتايعا اعىلسا، قازاق قىتايدىڭ تاۋارى مەن نەسيەسىنە اۋزىن اشىپ، ءماز بولدى. اراداعى ساۋدا اينالىمى جىلىنا ءجۇز ميلليونداعان دوللاردى قۇرادى.

شي توراعانىڭ دا ەڭ ءساتتى جوباسى سانالعان ء"بىر جول – ءبىر بەلدەۋ" جوباسى قازاق جەرى ارقىلى الەمگە جول تارتتى.

ايتسە دە قوس ەلدىڭ اراسىندا ەركىن سايرانداعان قىتاي قازاقتارىنىڭ اياعى ءبىر- اق جىلدا تۇسالىپ تىندى. ءتىپتى، وتباسى ەكىگە ءبولىنىپ، قوسىلا الماي زار جىلاعان انالار مەن اكەلەر ءباسپاسوز ءماسليحاتتارىن وتكىزىپ، الەمدىك قۇقىق قورعاۋ ورىندارىنىڭ دا نازارىنا ءىلىندى. ءدال وسى كەزدە قوس بالاپانىن كورۋگە اسىققان انا شەگارانى زاڭسىز بۇزىپ ءوتىپ، قازاق تۇرمەسىنە ءتۇستى.

اقش پەن قىتاي ساۋدا سوعىسى – ەل باسشىلىعى مەن حالقى اراسىنا جىك تۇسىردى
قىتايتانۋشى ەرجان مۇحان وسىلاي دەيدى.

– مەن اقش پەن قىتاي ماسەلەسىنە قاتىستى اقپاراتتاردى ۇنەمى باقىلاپ وتىرمىن. قازىر اقش قىتايعا ەكونوميكالىق شەكتەۋلەردى كۇشەيتىپ، اقپاراتتىق شابۋىلدى ۇدەتىپ جىبەردى. ساۋدا سوعىسى باستالعانىنا بۇگىن 27 كۇن بولدى. اقش قىتايدىڭ ءار اركەتىنە قاراي قىتايدان كىرەتىن تاۋارلارعا ۇستەمەلەنگەن كەدەن سالىعىن قوياتىنىن ءجيى ايتىپ كەلەدى. تىپتەن، باستاپ تا كەتتى.

بىرىنشىدەن، اقش ەۋرو وداق، ءجاپونيا قاتارلى ەلدەرمەن جاڭا ەكونوميكالىق توپقا بىرىگە باستادى. بۇل حالىقارالىق ساۋدا ۇيىمىنداعى قىتايدىڭ ءپوزيسياسىنا قاتتى سوققى بولىپ ءتيدى. قىتاي ەكونوميكاسىن وقشاۋلاپ جاتىر.

ەكىنشىدەن، قىتاي بيلىگى نەشە ونداعان جىل ىشىندە تاربيەلەنىپ شىققان ءوز ۇلتشىلدارىنا قارسى نە ىستەرىن بىلمەي وتىر. مىسالى، بيلىك اقش تالاپتارىنا باس يسە، اتالمىش ۇلتشىلدارىنىڭ قارسىلىعىنا ۇشىرايدى. ۇشىراپ تا وتىر. سەبەبى ولاردىڭ سانى حالىقتىڭ باسىم بولەگىن قۇرايدى. ولار ءۇشىن الەمدە "قىتايدان ارتىق ۇلت تا، ەل دە بولماۋى كەرەك".

ۇشىنشىدەن، قىتايدىڭ ساياسي بيلىگىندە ءبولىنىس پايدا بولدى. قازىر بۇرىنعى جياڭ زىمين (سيان زەمين) باستاعان قىتاي ساياسي وليگارحتارى قايتادان بىرىگىپ جاتىر. بيلىك ىشىندە دە، حالىق ىشىندە دە شي جينپيڭ (Xi Jinping) توراعاعا قارسىلىق كۇشەيىپ بارادى. سونىمەن قىتاي حالىق قۇرىلتايى ورتالىق كوميتەتىنىڭ 7 مۇشەسى مەن ۇكىمەت ىشىندە ءوزارا قايشىلىق پايدا بولدى.

تورتىنشىدەن، قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ تىرەگى ەسەپتەلەتىن گۋاڭدوڭ (Guang Dong) قاتارلى تەڭىز جاعاسىنداعى ولكەلەرىندە ەكونوميكالىق ءتۇزىلىس بۇزىلىپ، حالىق نەسىبەسىنەن ايىرىلا باستادى. ۇكىمەت تەك مەملەكەتتىك كومپانيالاردى عانا قولداپ وتىر. ءجۇز مىڭداعان زاۋىت پەن فابريكالار جابىلدى.

بەسىنشىدەن، اقش- پەن تەكەتىرەس سالدارىنان كوپتەگەن كومپانيالار باسقا ەلگە كوشتى نەمەسە جۇمىسىن توقتاتتى، جۇمىسسىزدىق ءورشىپ بارادى.

التىنشىدان، قىتاي ۇلتتىق بانكى قاعاز اقشانى كوپتەپ باسىپ شىعارعاندىقتا، اقشانىڭ قۇنسىزدانۋى بەلەڭ الدى. ەگەر وسىلاي كەتە بەرەتىن بولسا، مۇنداعى ازىق- تۇلىك پەن تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ، بىلايشا ايتقاندا بارلىق زاتتىڭ باعاسى شارىقتايدى. بۇل – حالىقتىڭ باسىنا تۇسەتىن ۇلكەن اۋىرتپالىق.

جەتىنشىدەن، قىتايدا كەي ولكەلەر ءوز وڭىرىندەگى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن تولەي الماي قالدى. تىپتەن، ۇلتتىق قورداعى اقشالارىنىڭ دا كەمىگەنى بەلىگىلى بوپ وتىر. مىسالى، شىڭجاڭ ولكەسىندە دە كەي مەكتەپتەردىڭ مۇعالىمدەرىنىڭ، حالىق جاساقتارىنىڭ جالاقىسى 2- 3 ايلاپ بەرىلمەي جاتقانىن كورىپ وتىرمىز.

قىتاي وسى ايدا بيدايحىدا جيىن وتكىزەدى
ەرجان اعامىزدىڭ ايتۋىنشا، قىتاي باسشىلىعى وسى تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن بايدايحىدا (Bi Dai He) تاعى ءبىر ماڭىزدى جينالىستى وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. وعان قىتايدىڭ توراعاسىمەن ءپارتيانىڭ جانە ۇكىمەتتىڭ ماڭىزدى باسشىلارى قاتىسىپ، الداعى جوسپارلار مەن باسشىلىقتىڭ باعىت- باعدارىن تالقىلاماق.

وندا اقش- پەن اراداعى ساۋدا سوعىسىندا ۇستاناتىن باعىت، ەكونوميكالىق رەفورما تۋرالى جانە قىتاي بيلىگىنە قارسى تولقۋلاردىڭ كوتەرىلۋى مەن بەلەڭ العان "جەكە باسقا تابىنۋشىلىق" ماسەلەسى دە قارالادى دەپ كۇتىلەدى.

بۇل – قىتاي توراعاسى شي ءجينپيڭنىڭ باسىن اۋىرتىپ وتىرعان ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىر ۇشى.

ەستەرىڭىزگە سالايىق، سوڭعى ەكى اپتادان بەرى قىتاي بيلىگى "قىتاي الەمدى بيلەيدى"، "2025 جىلى بۇكىل الەمنىڭ كوشباسشىسى بولامىز" دەگەن ۇرانداردى كوشەگە ءىلۋدى شەكتەپ، شي توراعانىڭ قاناتتى سوزدەرىن جاتتاۋدى، سۋرەتىن ءار ۇيگە ءىلۋدى توقتاتقان بولاتىن. بۇنىڭ دا ۇلكەن ساياسي قادام ەكەنى بەلگىلى. سەبەبى، قىتاي توراعاسىنىڭ سۋرەتىنە قارا ءسيا شاشىپ، الەۋمەتتىك جەلىگە تاراتۋ ارقىلى نارازىلىق كورسەتكەندەر كوبەيىپ كەتىپتى.

قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى بايلانىس وزگەرە مە؟
دينا ەلگەزەك، قوعامدىق باقىلاۋشى: "مەنىڭشە ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىس وزگەرمەيدى. بۇرىنعىسىنشا قالا بەرەدى. سەبەبى، ەكونوميكالىق تۇرعىداعى مۇددە باستى ورىندا".

الايدا، قىتايدىڭ ءار قادامىنا كۇمانمەن قارايتىن قازاق بالاسى ءوسىپ كەلە جاتقانىن دا جوققا شىعارا المايمىز. سوندىقتان حالىقتىڭ قىتايدى جەك كورۋى قازاقستانعا كەلىپ ينۆەستيسيا سالعىسى كەلەتىندەرگە اسەر ەتپەي قالمايتىنى بەلگىلى.

قىتايمەن بايلانىستى دۇرىستاۋ كەرەك
قىتاي – قالاي ايتساق تا قاشىپ قۇتىلا المايتىن كورشىمىز. وندا ميليونداعان قانداستارىمىز ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن الىپ بازار.

ال قىتاي ءۇشىن قازاقستان – باتىسقا وتەر قاقپاسى عانا ەمەس، مول شيكزات كوزى. ستراتەگيالىق ماڭىزى وتە جوعارى ەل.

جالپى حالىقتىڭ ەمەۋرىنىنە قاراعاندا ەكى ەل بيلىگى ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىسقا سىزات تۇسىرەتىن ىستەرمەن بىرلەسە وتىرىپ كۇرەسۋگە ءتيىستى. قىتاي بۇل ساياساتىن بۇرىنعىداي جالعاستىرا بەرەتىن بولسا، وزىنە دە، بىزگە دە قيىن. ول ءۇشىن الدىمەن قىتاي ونداعى قانداستارىمىزعا قىتاي ۇلتىمەن تەڭ قۇقىق جانە ەركىندىك بەرىپ، قاپاستان شىعارۋى كەرەك. ال قازاقستان جاعىنان ەشقانداي كەدەرگى كورىپ تۇرعان جوقپىز.

سايراگۇل ساۋىتباي وتباسىمەن بىرگە وزىنە ارناپ جايىلعان داستارحاندا. جاركەنت، ء"ۇيسىن" رەستورانى / سۋرەت اتاجۇرت ەرىكتىلەرىنەن الىندى
قازاقستانعا ورالعان قازاقتاردىڭ سانى ءوسىپ كەلەدى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ستاتيستيكالىق اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك، 1991 جىلى ەڭ العاشقى ەتنيكالىق قازاقتار موڭعوليادان كەلىپتى.

1992 جىلدان بەرى جالپى 1 045 026 ادام قازاقستان ازاماتتىعىن العان. ونىڭ ىشىندە ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ سانى – 928 032 ادام.

2017 جىلى 30 828 ادام قازاقستان ازاماتى اتاندى. ونىڭ ىشىندە ەتنيكالىق قازاقتار – 26 569 ادام (موڭعوليادان – 872، قىتايدان – 7 340، وزبەكستاننان –15 497).

2018 جىلى قازىرگى كۇنگە دەيىن 16 283 ادام قازاقستان ازاماتتىعىن الدى. ونىڭ ىشىندەگى ەتنيكالىق قازاقتار – 14 266 ادام (موڭعوليادان – 353، قىتايدان – 8 112، وزبەكستاننان – 5 191).

"ەلگە ەل كەلسە، قۇت" دەگەن اتالارىمىز. شەتەلدەن ورالاتىن قانداستارىمىز ءالى دە كوبەيەرى اقيقات.

بۇل شىعارلىمعا باعاڭىز
(1 داۋىس)
سوڭعى رەت وزگەرتىلگەن Сенбі, 04 Тамыз 2018 14:22

پىكىر قالدىرۋ

جۇلدىزشامەن (*) كورسەتىلگەن بارلىق قاجەتتى اقپاراتتى ەنگىزگەنىڭىزگە كوز جەتكىزىڭىز. HTML-كودقا جول بەرىلمەيدى.

Ad Sidebar

تاريحي وقيعالار

Latest Tweets

SeoBin | Marketing Agency HTML Template updated with 2 new home https://t.co/mxLG1wKFPc https://t.co/w4arzHoAVx
RT @dhh: MailChimp is an inspiration! $300M+/year in revenues, profitable, based in Atlanta, NO VC. Wonderful. 🐒❤️ https://t.co/qmj0MNAQOo
Barrister - Responsive Law Business @joomla Template setup guide! https://t.co/GwqHcdxyDi https://t.co/qzEEldYie3
Follow Themewinter on Twitter

Post Gallery

اقش بيلىگى شىڭجاڭداعى قايتا تاريەلەۋ لاگەرنە باسا نازار اۋداردى

اقش پەن قىتاي ساۋدا سوعىسى – ەل باسشىلىعى مەن حالقى اراسىنا جىك تۇسىردى

سايراگۇل ءىسى: قىتاي مەن قازاقستاننىڭ اراسىن اشا ما؟

«سينگاپۋر سيندرومى» –قازاق ودان قالاي قورعانا الادى؟

مەملەكەتىمىز بەن ۇلتىمىز سىنالار سوت

قىتاي كەلىمسەكتەرى

گەرمانيا ۇكىمەتى سايراگۇل ساۋىتبايعا اراشا ءتۇستى.

باس مۇفتيگە اشىق حات

"قىتايداعى قازاق ماسەلەسى. سايراگۇل ساۋىتبايعا اراشا" اتتى ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا شاقىرامىز

Яндекс.Метрика