اكاۋىنتىڭىزعا كىرىڭىز

پايدالانۋشى اتى *
قۇپيا ءسوز *
مەنى ەستە ساقتا

اككاۋنتى جاساۋ

جۇلدىزشامەن (*) بەلگىلەنگەن مىندەتتى ورىندار تولتىرىلۋ قاجەت.
اتى- ءجونى *
پايدالانۋشى اتى *
قۇپيا ءسوز *
قۇپيا ءسوزدى قايتالاڭىز *
Email *
Email پوشتانى قايتالاڭىز *
Captcha *
Reload Captcha

قىتاي كەلىمسەكتەرى

By Шілде 18, 2018 223 0

قىتاي كەلىمسەكتەرى

 

مەيلى جەكە ادام بولسىن، مەيلى ءبىر ۇلت بولسىن ونىڭ ماقساتى مەن مۇدەسىن ۋاقىت ەسەبى بويىنشا ەكىگە ءبولىپ قاراۋعا بولادى: 1) كوز الدىنداعى نەمەسە قىسقا مەرزىمدىك ماقساتى مەن مۇدەسى. 2) الىس بولاشاعى ياعني، ۇزاق مەرزىمدى ماقسات، مۇدەسى.

ادامدى، ۇلتتى ۇلى جەڭىسكە جەتەلەيتىنى- الىس بولاشاق نەمەسە ۇزاق مەرزىمدى ماقسات مۇدەلەرى بولىپ تابىلادى. قازاقستاننىڭ الىس بولاشاقتاعى ماڭىزدى ءبىر ماقسات- مۇدەسى جەردىڭ بايلىعىن ساتۋدان تۇسكەن قارجىعا سۇيەنىپ كۇن كورىپ وتىرا بەرۋ ەمەس، شارۋاشىلىعى مەن ءوندىرىسىن دامىتۋ، شارۋاشىلىعى شالقىعان، ءوندىرىسى وركەندەگەن، قۋاتتى ەلگە اينالىپ قازبا بايلىقتى ساتىپ كۇن كورۋ تاۋەلدىلىگىنەن ارىلۋ. ءارى وسى باقىتتا ءوز شاماسىنشا جۇمىس جاساپ تا جاتىر.

قازاقستان سياقتى قىتايدىڭ (قحر) دا الىس بولاشاق، ۇزاق مەرزىمدى مۇدەلەرى بار. قىتايدىڭ الىس بولاشاق مۇلەسى – «ءوندىرىس پەن شارۋاشىلىقتا پايداسىنا كەلىسىپ ىستەۋ»، «ەكى ەل بىرلەسىپ ىستەۋ»، «ەكى جاققا دا پايدالى ءىس ىستەۋ»، «دوس ەل»، «تاتۋ كورشى»، «ستراتەگيالىق ارىپتەس»، «ءبىر بەلدەۋ ءبىر جول» دەگەن قاراماققا وزىنە دە، وزگە ەلگە دە ءتيىمدى كورىنەتىن ۇستانىمداردى پايدالانا وتىرىپ الىس- جاقىن ەلدەرگە ءوندىرىس قۇرال- جابدىقتارى، زاۆود- فابريكالارىمەن بىرگە «مامان» دەپ اتالاتىن ماركاسىمەن قىتاي ازاماتتارىن دا وزگە ەلگە ەكسپورتتاۋ. ياعني، دايىن ءونىمدى عانا ەمەس، سول ءونىمدى ونىدەتىن وندىرگىش كۇشتى دە ەكسپورتتاۋ.

«قىتايعا قازاقتىڭ مۇنايى دا، گازى دا قاجەت. بىراق، ءدال قازىر بەيجىڭگە قازاقستاندا جۇرگەن قىتايدىڭ سانىن ارتتىرۋ، كوبەيتۋ ماڭىزدى. قازاقستانداعى قىتايدىڭ سانى ءسىز بەن ءبىز ويلاعاننان الدەقايدا كوپ»- مۇرات اۋەزوۆ

قىتاي بيلىگى قىتاي ازاماتتارىن ەكسپورتتاۋدا قانداي تەورياعا سەنىپ، قانداي زاڭعا سۇيەنىپ وتىر؟

عىلىمي تەوريالىق نەگىزدەر بويىنشا مۇندا («ماماندارىن» ەكسپورتتاۋدا)قىتاي حالقى دا، بيلىگى دە ەڭ باستىسى ماتەرياليستىك ديالەكتيكانىڭ «ساندىق وزگەرىس- ساپالىق وزگەرىسكە اۋىسادى» زاڭىنا سەنەدى ءارى وسى زاڭعا سۇيەنەدى.

ءبىز قازاق "ساندىق وزگەرىستەر – ءتۇبى ءبىر ساپالىق وزگەرىسكە اۋىسپاي قالمايدى" دەگەن زاڭ ەسىمىزگە ءتۇسىپ جاتسا ايتامىز دا قويامىز. ال ءار ءبىر وقىعان كوزى اشىق كوكىرەگى وياۋ قىتاي ازاماتتارى، قىتاي باسشىلارى، قىتاي بيلىگى بۇل زاڭدارعا وتە قاتتى مان بەرەدى. قالتقىسىز سەنەدى ءارى ارقاشان وسى زاڭعا دا سۇيەنە وتىرىپ ءىس جۇرگىزەدى. مىسالى، قىتايمەن بىرلەسىپ جۇرگىزۋگە كەلىسكەن ءبىر زاۆودپەن ىلەسىپ كەمىندە 50 قىتاي «مامانى» كەلسە (ءىس جۇزىندە كەيبىر زاۆودىندا ودان الدە قايدا كوپ قىتاي "مامان" بولىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن بولۋى مۇمكىن) كەيبىر دەرەك بويىنشا قازاقستاندا 2000 نان استام كوممەرسيالىق ۇيىمدارى/ورگانيزاسيالارى (كومپانيا، فيرما، يپ، ت. ب. ) جۇمىس جاساپ جاتسا، ياعني، 100000 قىتاي قازاقستاندا جۇمىس جاساپ، باسقا دا شارۋالارىن تىندىرىپ جاتىر دەگەن ءسوز.

بۇل مالىمەتتەر ەكى ەل بيلىگىنىڭ كەلىسىپ ىستەپ جاتقان قىتاي كوممەرسيالىق ۇيىمدارىنىڭ سانى. ال جەكەلەگەن قازاقستان ازاماتتارى، كاسىپكەرلەرى مەن قازاقستاننىڭ ۇلكەندى- كىشىلى كوممەرسيالىق ۇيىمدارى وزبەتتەرىنشە قىتاي كاسىپكەرلەرىمەن كەلىسىپ ىستەپ جاتقانى نەشە ءجۇز نەمەسە قانشا مىڭ ەكەنىن ەشكىم بىلمەيدى. ولاردا جالپى قانشا قىتاي جۇمىس ىستەپ ءجۇر ءبىر قۇداي ءوزى بىلەدى. مىسالى، قازاقستانعا كەلىپ ساۋدا جاساپ، ەمدەۋ ورتالىقتارىن، رەستوران، كافە، سۋپەرماركەت ت. ب. اشىپ جاتقان، قىتايدا وندىرىلگەن بات تى قازاق جەرىنە ماقتاپ ساتىپ جاتقاندار دا از ەمەس. ال وسى قازاقستاننىڭ تۇكپىر- تۇكپىرى مەن قالا، قالاشىق، اۋدان كوشەلەرىنىڭ بۇرىش- بۇرىشتارىندا ءىسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان قىتايلاردىڭ قانشاسى قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ ۇلگەردى، قانشاسى قازاق قىزىمەن ۇيلەنىپ الدى، ولاردىڭ دا ناقتى سانىن ءبىز قاراپايىم حالىق بىلمەيمىز. ادەتتە قىتايلار ايلىعىن تولەپ جۇمىستى باسقا ۇلت وكىلدەرىنە (دۇڭگەن، ۇيعىر، ورىس، قازاق، ت. ب. ) ىستەتىپ قويادى دا وزدەرى كۆارتيراسىندا تەلەفونمەن سويلەسىپ بيزنەسىن باسقارىپ، جۇرگىزىپ وتىرادى. ايتايىن دەگەنىم: قىتايلاردىڭ كەلىپ جاتقاندارى بار، ۆيزاسىنىڭ ۋاقىتى ءبىتىپ قايتادان كەتىپ جاتقاندارى بار، اراسىندا امالىن تاۋىپ قازاقستاندى مەكەندەپ قالىپ جاتقانى دا بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا قازاقستاندا ەگەمەندىك العان جىلداردان بەرى ءبىراز قىتاي (ناق قانشا؟ / 2010 جىلدارى 5000 قىتاي ازاماتتىق العان دەپ وقىعانبىز) قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ ۇلگىردى، قازاقستاردان قىز الىپ قۇدا دا بولىپ ۇلگىردى. ەندى بۇل پروسەسس توقتامايدى، قر- نىڭ بۇگىنگى كۇندەگى قولدانىستاعى زاڭنامالارمەن (مىسالى، «نەكە- وتباسى زاڭناماسى»، ت. ب. ) توقتاتا دا المايسىڭ. سەبەبى قازاقستان ازاماتتىعىن العان قىتايدىڭ جانە قازاق قىزىنمەن ۇيلەنگەن قىتايدىڭ قىتايدا (قحر) تۋعان- تۋىسقاندارى بار، ولاردى قاسىنا (قازاقستانعا) شاقىرىپ الىپ بىرگە، ءبىر جەردە تۇرۋعا قۇقىعى بار. قولدانىستاعى زاڭىمىزبەن وعان توسقاۋىل قويا المايمىز. ارينە، وكىنىشتى. بۇل ساندىق وزگەرىستەردى (كەلىپ جاتقان، كەلىپ قالىپ قويىپ جاتقان قىتايلاردى) توقتاتا الماساق – ۋاقىت وتە قازاقستاندا قازاق ۇلتى ازشىلىق، قىتاي ۇلتى كوپشىلىك تۇرعىنىنا اينالاتىندىعى تۇراقتى زاڭ ەكەنىن جوعارىدا ايتىلعاننان بىلەمىز.

وكىنىشتە وراي بيلىك تە بۇل سالادا حالىققا اشىقتىق پەن جاريالىلىق تانىتۋعا اسا بەلسەندىلىك وتىرعان جوق سياقتى. ال جۇيەلى ءبىر ىزگە تۇسكەن حالىقتىق باقىلاۋ ءبىزدىڭ ەلدە جوقتىڭ قاسى ءتىپتى جوق دەۋگە دە بولاتىن شىعار. ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جانە دە باسقا قاتىستى ورگاندار مالىمەتتەردى قۇپيا ۇستايدى نەمەسە وزدەرى دە ستاتيستيكاعا قول جەتكىزە الماي ءبارى «قۇپيا» دەپ جىلى وتىرعان بولۋى دا مۇمكىن. ياعني، ەلىمىزدە قانشا قىتاي ازاماتى ءجۇر، قانشاسى قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ ۇلگىردى، قانشاسى قازاق قىزىمەن ۇيلەنىپ قازاققا كۇيەۋ بالا، قۇدا بولىپ كەتتى. حالىق ودان بەي حابار. وسى ورايدا حالىقتىڭ قازاقستاننىڭ قىتايلاسىپ ەكىنشى سينگاپۋرعا اينالىپ كەتۋىنەن الاڭداۋى ورىندى دەپ ويلايمىن.

نە ءۇشىن قىتاي ازاماتتارى شەتەلگە قونىستانىپ (مەكەندەپ) قالۋعا، شەتەل ازاماتتىعىن الۋعا، بيلىگى ءوز ازاماتتارىن وزگە ەلگە ەكسپورتتاۋعا مۇدەلى؟

1) بۇعان ءبىرىنشى سەبەپ ادام سانى كوپ، تىعىز ورنالاسقاندىقتان جۇمىسسىزدار سانى دا جەتكىلىكتى بولاتىنى ءسوزسىز. كەڭ- بايتاق جەرىمىزدە قىتايدىڭ ءبىر قالاسىنىڭ ادام سانىنا جەتپەيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ وزىندە قانشاما جۇمىسسىزدار بار، سوندىقتان، قىتايدا جۇمىسسىزدار جوق دەۋ ەسى دۇرىس ادامنىڭ ءسوزى ەمەس. ءوز ەلىنەن جۇمىس تاپپاعاندار تاۋەكەلگە بارىپ شەتەلگە كەتىپ باعىن سىناپ كورۋدى ويلامايدى دەيسىڭبە.

2) حالقىنىڭ 80 پايىزى جەر ەمشەگىن ەمىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءار قىتايدا الاقانداي عانا جەردىڭ تيەسەلى بولۋى؛ ەڭبەك نارىعىندا باسەكەنىڭ وتە جوعارى بولۋى ولاردى مۇمكىن بولسا جەرى كەڭ، ادامى از، باسەكەلەسى از وزگە ەلدە قونىس اۋدارىپ تىرشىلىگىن جاساۋعا يتەرمەلەيدى.

3) قىتايدا جيىرما نەشە جىلعا سوزىلعان «بالانى از تۋۋ، دەنى ساۋ ساپالى بالا تۋۋ، بالانى ساپالى تاربيەلەۋ، ءبىر وتباسىنا – ءبىر بالا الۋعا رۋحسات، ت. ب. » ساياساتىنىڭ كەسىرىنەن بيلىككە بىلدىرتپەي وسىرگەن ۇرپاق تا جەتكىلىكتى كورىنەدى. ەش جەردە تۇراقتى تىركەۋى، ازاماتتىعى جوق ونداي جاس قىتايلاردىڭ سانىن بىرەۋلەر 10 ميلليون دەسە، ەندى بىرەۋلەرى 30 ميلليونعا جەتەدى دەگەندى ءبىر ەستىگەنمىن. ازاماتتىعى بارلاردىڭ ءوزى جۇمىس تابا الماي وتىرعاندا تىركەۋى، ازاماتتىعى جوقتارعا قايداعى جۇمىس. شەتەلگە كەتۋدى ءبىرىنشى كەزەكتە وتە قاتتى ارماندايتىندار ءارى سول ءۇشىن بارىن سالاتىندار وسىلار بولۋى مۇمكىن.

4) ءوندىرۋ مەن تۇتىنۋ تەپە- تەڭدىگىندە، قىتايدا سۇرانىستان ۇسىنىس الدە قايدا اسىپ كەتكەنى قاي زامان. ياعني، ءوندىرۋشى كوپ، ءوز جەرلەرىندەگى الۋشىلار توياتتاعان ءارى تۇتىنۋ ورەسى دە جوعارلاعان. بۇل ءوز كەزەگىندە ءونىم ءوندىرۋشى زاۆودتاردىڭ وندىرگەن ونىمدەرىن وزگە ەلگە ەكسپورتتاۋعا، اسىرەسە تانىمالدىلىعى جوق وندىرۋشىلەر وزدەرىنىڭ سەنىمدى ادامدارىنىڭ وزگە ەلدە مەكەندەپ تۇرۋىن، وسىلايشا شەتەلدەگى سەنىمدى ءوز وكىلدەرىن كوبەيتۋ ارقىلى ساپاسىز ونىمدەرىن شەتەلگە وتكىزىپ تۇرۋعا مۇدەلىلىكتى تۋدىرادى.

5) ادامنىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە قاجەتتى توۆارلارعا قىتايدىڭ وزىنە قاراعاندى شەتەلدە سۇرانىس جوعارى. سوندىقتان، ءوز ەلىندەگى وندىرۋشىلەردى جاقسى بىلەتىن قىتاي ازاماتتارى، كاسىپكەرلەرى، ساۋداگەرلەرى ماڭايىنداعى ءوندىرىسى دامىماعان ەلدەرگە مەكەندەپ تۇرىپ ساۋداسىن (قىتاي ونىمدەرىنە دەگەن) توۆارلارعا سۇرانىسى جوعارى بولعان وزگە ەلدە جۇرگىزۋدى قالايدى.

6) سوڭعى جىلدارى قىتاي بيلىگى ۇلتى قىتاي بولىپ تابىلاتىن قىتاي ازاماتتارىنىڭ شەتەلگە شىعۋىنا كەرەك قۇجاتتارى مەن پاسپورتتارىن ءبىتىرىپ بەرۋ راسىمدەرىن بارىنشا جەڭىلدەتۋدە. ءار ءبىر شەتەلگە شىعاتىن ازاماتتارىنا قارجىلىق جاقتان جەڭىلدىكتەر جاساۋ جانە قارجىلاي كومەك كورسەتۋ جاعىن دا قولعا العان كورىنەدى. ياعني، ءوز ازاماتتارىنىڭ شەتەلگە شىعۋىنا بارىنشا وڭتايلى جاعداي جاساۋدا. وسىنداي جەڭىلدىكتەر جاساۋدىڭ استارىندا وندىرگىش كۇشتەردى ەكسپورتتاۋ جىمىسقى ساياساتىنىڭ تۇرعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.

7) ءار ءبىر قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ قازاقستاندى مەكەندەپ قالعان قىتاي وزدەرىن وتە ازشىلىق، قورعانسىز سەزىنىپ، ەندى ولار تۋىس، تانىس، جەرلەستەرىنىڭ كوبەيتىپ، وزدەرىنىڭ قىتايلاسقان ورتاسىن قالىپتاستىرۋدى قالايدى. وسىلايشا ارتتاعى ياعني قىتايداعى وزدەرىنە جاقىن ادامداردى شاقىرىپ ءوز ورتالارىن تولتىرىپ، ۇلكەيتە بەرەدى. وسىلايشا ءار ەل، ءار قالادا وزدەرىنىڭ شوعىرلانىپ مەكەندەگەن «Chinatown» اتتى رايىندارىن قالىپتاستىرادى. بىراق، سوڭعى كەزدەرى Chinatown حالىقارادا كوپ ءسوز بولا باستاعاندىقتان، اقپارات الماسۋ قۇرالدارىنىڭ دامۋىنا بايلانىستى بىتىراپ ورنالاسۋ، جات ەل، جات جۇرتتىقتاردىڭ كوزىنە تۇسپەۋ باعىتىن ۇستانۋدا.

8) ۇزاق جىلدىق قىتايدىڭ «ءبىر وتباسى ءبىر عانا بالالى بولۋ» تۋۋىدى شەكتەۋ ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە ءار وتباسى ۇل بالانى عانا دۇنيەگە اكەلۋگە تىرىسىپ، قىزبالانى قۇرساقتا جاتقاندا جاساندى جولمەن تۇسىك تاستاتىپ وتىرعان. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى كەزدە قىتايدا ايەلدەردەن ەركەكتەر سانى ارتىپ، سۇر بويداقتار كوبەيگەن. مەيلى ناقتى قانشا بار ەكەنىن انىقتاي الماساق تا سۇر بويداقتىڭ كوپتىگىن ساناماي- اق مەجەلەۋگە بولادى. ولار دا بولاشاققا ءوز ۇرپاعىن جالعاستىرعىسى كەلەتىندىكتەن اقشاسىن شاشىپ وتىرىپ، امالىن تاۋىپ الىس- جاقىن شەتەلگە كەتىپ وزگە ەلدىڭ ازاماتشالارىنىڭ قۇرساعىنىڭ ارقاسىندا بالا ءسۇيۋ، ۇرپاق جالعاستىرۋ ماقساتىنا جەتۋگە ءماجبۇر.

9) ىشكى قىتايدا بوس تۇرعان جەر جوق. بارلىق جەر بۇرىننان بەرى وزدەرىنىڭ ەگىن سالىپ، كوكونىس ءوسىرىپ كەلە جاتقان جەرلەرى. جىل سايىن پايدالانىپ كەلە جاتقاندىقتان جەرىنىڭ قۇنارى كەتكەن. ورمانى سيرەپ، جايىلىمدارى مۇلدە ازايىپ، ەگىستىك القاپتار ۋلانىپ، ەكولوگيالىق اپات كەلىپ جەتكەن. ءتىپتى «حيميالىق تىڭايتقىشتاردى ۇستەمەلەپ قولدانباسا ەگىن، كوكونىس مۇلدە شىقپايتىن بولعان» دەپ ەستىگەنمىن. وعان تاعى ءارتۇرلى زيانكەستى ناسەكومدارعا قارسى قولداناتىن ۋلى دارىلەردى قوسىڭىز. سوندا ىشىنە نەشە ءتۇرلى ادام اعزاسىنا ءزيان حيميالىق زات ءسىڭىپ كەتكەن تاعامدى جەگەن ادامدا قاي جارىعان دەنساۋلىق بولادى. مەنىڭ ءبىر دوسىم (عالىم) «ىشكى قىتايدا (شىعىسى مەن وڭتۇستىگى) اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى قولدانىستاعى جەرلەردەگى توپىراقتىڭ ۋلانۋى كەي جەرلەردە 170 مەتر تەرەڭدىككە جەتىپ، بۇل جەرلەر تابيعي جولمەن قالپىنا كەلۋ ءۇشىن 1000 (مىڭ) جىل كەرەك» دەپ ايتقان ەدى. بۇنى قىتاي وزدەرى بىزدەن جاقسى بىلەدى. ارينە بۇعان تەك وزدەرى كىنالى. ەندەشە وسىنى بىلەتىن ءار قىتاي ءوز ۇلتىن قۇتقارۋدىڭ جالعىز جولى- جەرىنىڭ قۇنارى بۇزىلماعان شەت ەلگە قونىستانۋ. وسىلايشا قولىنان كەلسە ار قىتاي شەتەلگە كوشىپ ءوز ۇرپاعىنىڭ دەنىن ساۋ، امان الىپ قالعىسى كەلەدى.

10) ءوز كەزەگىندە قىتاي بيلىگى حالقىنىڭ، قىتاي ازاماتتارىنىڭ وسى ارمان- ماقساتىن ءتيىمدى تۇردە جۇزەگە اسىرۋعا ىڭعايلى شارت- جاعداي جاساۋ ءۇشىن ءوندىرىسى، شارۋاشىلىعى دامىماعان، تەحنيكاسى مەشەۋ ەلدەردى ءتۇرلى تاسىلدەرمەن قارىزعا باتىرىپ، شەنەۋلىكتەرىنە جاسىرىن پارا بەرىپ، الدىن- الا مۇقيات ويلاستىرىلىپ دايىنداعان جوسپارلارى بويىنشا ولاردى (وزگە ەلدەر مەن وزگە ەل شەنەۋلىكتەرىن) بىردەن- بىردەن، اقىرىن- اقىرىن دەگەنىنە كەلىستىرىپ، كوندىرىپ وتىرادى. پارا بەرۋدىڭ ەرەكشە ەففەكتيۆتى رولىن دا قىتايلار بۇرىننان ۇتىمدى پايدالانا بىلەدى.

11) نەشە ون، نەشە ءجۇز جىل بويى قۇنارسىز، حيميالىق زاتتارمەن ۋلانعان تاعامدىق زاتتاردى جەپ وسكەن ادام ۇرپاقتان ۇرپاقتا جالعاسىپ كەتە بەرسە- ەڭ سوڭىندا ادام ورگانيزمى دە ازىپ، اۋەلگى ساپاسىن جوعالتادى. سەبەبى- ادام ورگانيزمىنىڭ ارقاۋى- اس. اس بۇزىلسا- ورگانيزم بۇزىلماي قايدا بارادى. بۇل قۇتتى ساپاسىز بەنزين، ساپاسىز مايلاردىڭ ساپالى ماشينانى دا قۇرتىپ تىناتىنىن بىلەتىنىمىز سياقتى. وسى ورايدا تۇتاس ۇلتتى قۇتقارۋدىڭ جولى- قۇنارلى جەردە تابيعي تاعام جەپ ءوسىپ- ءونىپ وتىرعان وزگە ۇلتپەن ارالاس نەكەنى ماقساتتى، جوسپارلى تۇردە قولعا الۋ بولادى. ايتقانىما سەنبەسەڭىز قاراپايىم تۇردە ءۇي تاۋىعى مەن تاۋىق فابريكاسىنىڭ جۇمىرتقاسىن جەكە- جەكە ءپىسىرىپ ءتۇسىن، ءدامىن سالىستىرىپ كورىڭىز.

12)机不可失,时不再来 (jī bù kě shī,shí bù zài lái). "ورايدى قولدان جىبەرمەۋ" قاعيداسىن قىتايلار بەرىك ۇستانادى. قازىر قىتاي ەلىنىڭ ەكونوميكالىق، تەحنيكالىق، اسەري، اقپارات ت. ب. قاي- قاي جاقتان بولسا دا دامىپ كۇشەيگەن، حالىقارالىق ىقپالى دا كۇشەيگەن زامان. تاريح ساحناسىندا ءبىر ەلدىڭ باسىندا تۇراقتى تۇرا بەرمەيتىن مۇنداي باقىت پەن كۇش- قۋات جانە باسقا دا وزگە ەلدە جوق مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ وزدەرىنىڭ قول جەتكىزبەك بولعان ۇلكەن ماقسات، مۇدەلەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇركىتىپ- قوقىتۋ، كۇش كورسەتۋ، بوپسالاۋ، بۇرىنعى كەلىسىم- شارتتاردىڭ كۇشىن جويۋ، حالىقارالىق نورمالار مەن مىندەتتەرگە كوز جۇما قاراۋ، وزگە ەلدەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءوتىنىشى مەن ۇسىنىسىنا جاۋاپ بەرمەي قويۋ (سەبەبى مەملەكەتى كۇشتى) ت. ب. ادامشىلىق پەن حالىقارالىق جانە قۇقىقتىق نورمالارعا جات ءىس- ارەكەتتەرگە بارادى. سەبەبى مۇنداي (دامىعان، كۇشەيگەن) مۇمكىندىكتەر ءبىر ەل نەمەسە ءبىر ۇلتتىڭ باسىندا ار دايىم بولا بەرمەيتىنىن، ۋاقىتى، رەتى كەلىپ تۇرعاندا پايدالانىپ قالماسا، كەلىپ تۇرعان ورايدى وتكىزىپ السا باس بارماعىن تىستەپ قالاتىنىن وزدەرى جاقسى بىلەدى.

13) 反客为主(fǎn kè wéى zhǔ)- 意思是客人反过来成为主人,比喻变被动为主动。تەك قىتايدا عانا «ناشار ءۇيدى قوناعى باسقارادى» دەگەن قۋلىق، ايلاسى بار. بۇل جەكەلەگەن ادامدار اراسىنداعى قارىم- قاتىناس پەن قايشىلىقتا قولداناتىن جاي عانا تۇلكى قۋلىق ەمەس. كەرىسىنشە قىتاي حالقىنىڭ وزگە ەل، وزگە ۇلتقا ىقپالىن كۇشەيتۋ، وزگەلەرگە بيلىگىن جۇرگىزۋ، باسقارۋ، رەتى كەلگەندە بەيبىت تاسىلمەن (دەموگرافيالىق، ت. ب. جولمەن) جاۋلاپ الۋ ءۇشىن ءجيى قولداناتىن ساياسي تاكتيكاسى رەتىندە قالىپتاسقان. «جامان ءۇيدى قوناعى باسقارادى» دەگەن ايلاسىنىڭ نەگىزگى مازمۇنى مىناداي: ا) وزگە ەل، وزگە ۇلتتىڭ جەرىنە قوناق بولىپ بارۋ. ا) بارعان سوڭ قايتىپ كەلەتىندەي ىنجىق، قارا بەت، ماسقارا بولماۋ. قايتىپ كەلمەۋ، سول جەردى مەكەندەپ قالۋ. ب) بارعان جەرىندە ءوزى عانا جۇرمەي ارتىڭداعى تۋىسقان، اعايىن، دوس- جارانىڭدى دا شاقىرۋ، قاسىنا الۋ. ءوز ورتاسىن قالىپتاستىرۋ. ۆ) جۇمىسىن ىستەپ، قىزمەت كورسەتىپ، سول حالىقتىڭ كوزىنە ءتۇسىپ، سول ەلگە جاقسى كورىنۋ. گ) وسى ارقىلى قولداۋعا يە بولىپ، قولىنا بيلىك الىپ جەرگىلىكتى حالىقتى باسقارۋ. مىنە ناشار ءۇيدى قوناعى باسقارادى قۋلىق- ايلاسىنىڭ ناقتىلى جۇزەگە اسۋ ەتاپتارى وسىلاي جۇرىلەدى. بۇل قىتايلاردىڭ تاريحتان بەرى ءجيى قولدانىپ تىزەسى شىققان كونە ءداستۇرلى ايلاسىنىڭ بىرەۋى بولىپ تابىلادى.

14) الەمدەگى ەشبىر ۇلت ءوز ەركىمەن، سانالى تۇردە باسقا ۇلتقا ءاسسيميلياسيالانىپ نەمەس ەش سەبەپسىز توپتىق سۋيسيدكە بارمايدى. سوندىقتان، ءبىر ۇلت ءاسسيميلياسيالانىپ قۇرىپ- جويىلسا- ول باسقا ءبىر بيلەۋشى ۇلت، ەل نەمەسە بيلىكتىڭ قاتە نەمەسە سايقال ساياساتىنا ۇشىراپ، ءماجبۇري تۇردە بولعان. الەمدەگى قىزىل كىتاپقا ەنگەن جانۋارلار دا جايدان- جاي، قاراپ تۇرىپ ءوز- وزىنەن تۇقىمى قۇرۋعا شاق قالماعان. وعان بۇگىنگى ادامزات قوعامى دامۋىنىڭ كەرى اسەرى (ورماننىڭ وتالۋى، جانۋارلار ءومىر سۇرەتىن ورتانىڭ تارايۋى، ەكولوگيانىڭ بۇزىلۋى، ت. ب. ) تييۋدە. سوندىقتان، قىتاي ساياساتىنىڭ ىزعارىن سوناۋ تاريحتان بەرى بۇگىنگى قىتاي تەرريتورياسى ىشىندە مەكەندەگەن قانشا ۇلت قىتايلاسىپ، قانشا ۇلتتىڭ جەرى قىتايدىڭ جەرى بولىپ كەتكەنىنەن بىلۋگە بولادى.

ارعى تاريحتى ايتپاي- اق قويايىق، كەشەگى 1949 جىلدان بەرى ايتقاندا قىتايداعى قىتاي ۇلتىنان باسقا 55 ازساندى (جان سانى از) ۇلتتىڭ قايسىسى قىتايلاسپادى؟ قايسى ۇلتتىڭ جەرىن قالىڭ قىتاي يمميگرانتى باسىپ قالمادى؟ ايتقانىم وتىرىك، نەگىزسىز بولسا ونداعى قىتايدان باسقا وزگە ازساندى ۇلتتار كولگە تامعان ءبىر تامشى ءسياداي ءوز جەرى، ءوز مەكەنىندە قاپتاعان قالىڭ قارا ءنوپىر قىتايدىڭ اراسىندا كورىنبەي قالماس ەدى، جوق بولىپ كەتپەس ەدى عوي. سەنبەسەڭىز قىتايداعى 55 ازساندى ۇلت مەكەندەگەن وڭىرلەردى ارالاپ كورىپ كەلىڭىز. قىتاي بيلىگىنىڭ اسىرە ۇلتشىلدىق ساياساتى بۇگىنگى كۇندە شىڭجاڭدا اشىق- اشكەرە جۇرگىزىلۋدە. ونى ءبارىمىز دە ەستىپ ءبىلىپ وتىرمىز. سوندىقتان، «و تىقىر بۇ تىقىرعا ۇقسامايدى» دەمەكشى جوعارىدا اتاپ وتىلگەن 14 ءتۇرلى مازمۇندى قورىتىپ ايتقاندا وزگە ەلدىڭ كەلىمسەكتەرى مەن قىتاي كەلىمسەكتەرىنىڭ سەبەپ- سالدارى ۇقسامايدى.

15) قۇران كاريم ءمايدا سۇرەسى: «ءاي مۇمىندەر! سەندەردەن بۇرىن كىتاپ بەرىلگەندەردەن دىندەرىڭدى سايقى- مازاققا ويىنشىق ەتكەندەردى دوس تۇتپاڭدار جانە كاپىرلەردى دە دوس كورمەڭدەر. ەگەر ءمۇمىن بولساڭدار، اللادان قورقىڭدار. (57)»؛ «ارينە مۇمىندەرگە ادامداردان ەڭ قاتتى دۇشپان تۇرىندە ياھۋديلەردى، مۇشرىكتەردى تاباسىڭ. جانە مۇمىندەرگە سۇيىسپەنشىلىك تۇرعىسىنان ولاردىڭ جاقىنىراعىن: ء“بىز حريستيانبىز” دەگەندەردەن تاباسىڭ. بۇل ولاردىڭ دانالارى، تاقۋالارىنىڭ بولۋى جانە ولاردىڭ مەنمەنسىمەيتىندىكتەرى سەبەپتى. (82)»

مىنە سوندىقتان، قىتايمەن بولعان ەكونوميكالىق، ت. ب. ءتۇرلى قارىم- قاتىناستا وتە ساق بولۋعا ءتيىستىمىز. ساق بولۋ ءۇشىن ولار تۋرالى كوپ بىلۋگە ءتيىسپىز. قۇر بىلگەننەن دە پايدا جوق. قولىنان ءىس كەلەتىن نەمەسە قولىندا بيلىگى بار ازاماتتار، قازاق بيلىگى ونى حالقىمىزدىڭ دەربەس (وزگە ەل، وزگە ۇلتقا تاۋەلسىز) ءوسىپ- وركەندەۋى، دامۋى، كۇشەيۋى ءۇشىن قولدانا بىلمەسە.

كەنجەبەك قۇدىسۇلى 2018- 07

بۇل شىعارلىمعا باعاڭىز
(0 داۋىس)
Ad Sidebar

تاريحي وقيعالار

Latest Tweets

@envato_help Dear ticket id: 1266898. No one answering the ticket. 2 days without a solution. Please, check.
Insurance Agency Joomla Business Template on #Themeforest https://t.co/GKqY99ixQX https://t.co/WgAaR3wDBc
GeoBin - Digital Marketing Agency, SEO WordPress Theme Updated on #Themeforest https://t.co/drKfnOA82e https://t.co/lR8UFr7zPp
Follow Themewinter on Twitter

Post Gallery

ورالمان ءكۋالىك ءماسەلەسى وڭ شەشىم تاپپاق.

حالىق جاناشىرلارى

قازاقستاندا "حۋاچياۋ" بولىپ جۇرگەندەر بار

بۇگىن الماتى قالاسىندا اتاجۇرت جاستارى ەرىكتىلەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءباسپاسوز ماسليحاتى ءوتتى.

اقش بيلىگى شىڭجاڭداعى قايتا تاريەلەۋ لاگەرنە باسا نازار اۋداردى

اقش پەن قىتاي ساۋدا سوعىسى – ەل باسشىلىعى مەن حالقى اراسىنا جىك تۇسىردى

سايراگۇل ءىسى: قىتاي مەن قازاقستاننىڭ اراسىن اشا ما؟

«سينگاپۋر سيندرومى» –قازاق ودان قالاي قورعانا الادى؟

مەملەكەتىمىز بەن ۇلتىمىز سىنالار سوت

Яндекс.Метрика